Ga naar de inhoud

Actua / Astronieuws 2017

Blijf op de hoogte van de laatste nieuwtjes uit de sterrenkunde en ruimtevaart:

07/12/2017Alternatief voor donkere materie en donkere energie?
De Zwitserse astronoom André Maeder van de Universiteit van Genève schuift een alternatief naar voren voor de veelbesproken donkere materie en donkere energie. Het meest gangbare kosmologisch model (het lambda-CDM model) is gebaseerd op de algemene relativiteitstheorie van Einstein. Daar tegenover stelt André Maeder een model waarbij de lege ruimte (die een belangrijke rol speelt in de theorie van Einstein) schaalinvariant is. Als men dit concept in de vergelijkingen introduceert (dus wanneer uitrekken of inkrimpen geen effect heeft), dan leidt dit tot een nieuwe (zeer zwakke) kracht die tegengesteld is aan de gravitatie. Maar uiteraard is niet iedereen het zomaar met eens met deze nieuwe invalshoek.

16/10/2017Zwaartekrachtsgolf van botsende neutronensterren onthult oorsprong van goud
De vijfde meting van een zwaartekrachtsgolf brengt een reeks aan doorbraken met zich mee. Het is de eerste golf afkomstig van samensmeltende neutronensterren en de eerste keer dat de bron tegelijk met telescopen is waargenomen. Daarnaast kennen wetenschappers nu eindelijk de oorsprong van twee volstrekt uiteenlopende zaken: gammaflitsen en goud.
Voor het eerst hebben wetenschappers een zwaartekrachtsgolf gemeten afkomstig van twee botsende neutronensterren. Wat deze meting extra bijzonder maakt, is dat de neutronensterbotsing tevens met telescopen is waargenomen. De twee Amerikaanse LIGO-detectoren en de Europese Virgo-detector deden de ontdekking in samenwerking met zeventig onderzoeksgroepen van astronomen.
De eerste vier observaties van zwaartekrachtsgolven waren samensmeltende zwarte gaten. Drie wetenschappers die aan de wieg stonden van de LIGO-detectoren die deze golven maten, ontvingen begin deze maand nog de Nobelprijs voor de natuurkunde.

27/09/2017Europese Virgo-detector 'ziet' zwaartekrachtgolven
Op 14 augustus 2017 werd opnieuw een samensmelting van twee zwarte gaten gezien. Ditmaal echter waren er drie detectoren actief: de twee van LIGO (Livingston en Hanford) èn Virgo in Cascina (nabij Pisa) in Italië. GW170814, zoals de nieuw ontdekte zwaartekrachtgolf officieel heet, is veroorzaakt door de versmelting van twee zwarte gaten die 31 en 25 keer de massa van de zon hadden. Dit leidde tot één zwart gat van 53 zonsmassa, waarbij ongeveer 3 zonsmassa werd omgezet in gravitatiegolven. De gebeurtenis vond plaats op 1.8 miljard lichtjaar van ons. Door de detectie met drie detectoren kon de plaats van het gebeuren veel nauwkeuriger dan vroeger bepaald worden.

05/09/2017Middelgroot zwart gat in ons Melkwegstelsel
Astronomen hebben aanwijzingen gevonden voor het bestaan van een middelgroot zwart gat in ons Melkwegstelsel. De massa ervan zou 100000 keer groter zijn dan die van onze zon. De eerste aanwijzingen voor het bestaan van dit middelgrote zwarte gat, waren reeds eerder gevonden. Thans bevestigen de onderzoekers – op basis van waarnemingen met het Atacama Large Millimeter/submillimeter Array – dat het inderdaad zeer waarschijnlijk om een middelgroot zwart gat – CO-0.40-0.22* – gaat. Tot nu toe ontbraken concrete aanwijzingen voor het bestaan dergelijke middelgrote zwarte gaten (minder zwaar dan de supermassieve zwarte gaten in het centrum van sterrenstelsels, maar aanzienlijk zwaarder dan zwarte gaten die ontstaan door de dood van een zware ster). Het nieuwe onderzoek, dat gepubliceerd werd in het vakblad Nature, brengt hier verandering in.

23/08/2017Eerste kaart van beweging van materiaal rond ster, anders dan zon
Astronomen hebben, met behulp van ESO's Very Large Telescope Interferometer, de meest gedetailleerde afbeelding ooit van een ster geconstrueerd. Het gaat om de rode superreus Antares. Ze hebben ook de eerste kaart (buiten die van de zon) gemaakt die de snelheden weergeeft van het materiaal rond een ster. De kaart onthult onverwachte turbulentie in Antares' uitgestrekte atmosfeer. De resultaten zijn gepubliceerd in het vakblad Nature.

07/06/2017Massa van nabije witte dwergster bepaald via stellaire gravitatielens
In 1915 bracht Albert Einstein in zijn algemene relativiteitstheorie het revolutionaire idee naar voren dat zware objecten de ruimte kunnen krommen ten gevolge van de zwaartekracht. Enkele jaren later kon dit idee experimenteel geverifieerd worden bij een totale zonsverduistering: het licht van een achtergrondster werd afgebogen door de Zon.
Thans heeft men met behulp van de Hubble Space Telescope een gelijkaardig verschijnsel kunnen vaststellen bij een ster buiten ons zonnestelsel. Het gaat om de witte dwerg 2051 B die het licht van een verder gelegen ster met 2 milliboogseconden kon afbuigen. Deze afbuiging is uiteraard erg klein en deze waarneming was dan ook enkel mogelijk dank zij het scherpe oog van de Hubble Space Telescope. Aan de hand van deze waarneming heeft men kunnen bepalen dat de massa van 2051 B ongeveer 68% van de massa van de Zon bedraagt.
Het bijzondere is dat het hier gaat om een afbuiging door een kleine ster. Bij zwaardere objecten (zoals clusters van sterrenstelsels) heeft men wel al eerder zwaartekrachtlenswerking kunnen waarnemen.

30/03/2017 - Andere verklaring mogelijk voor versnellende uitdijing van het heelal
De geheimzinnige donkere energie, waaruit het heelal voor 68% zou bestaan, bestaat misschien wel helemaal niet. Volgens een team van Hongaarse en Amerikaanse wetenschappers is het een schijneffect dat het gevolg is van het feit dat de bestaande kosmologische modellen gebaseerd zijn op benaderingen die geen rekening houden met de ongelijkmatige verdeling van de kosmische materie. De materieverdeling in het heelal vertoont een zeepbelstructuur, waarbij sterrenstelsels langs de dunne wanden van de zeepbellen (‘bubbles’) zijn gegroepeerd en het inwendige van deze bellen zo goed als leeg is (‘voids’). De onderzoekers hebben een computermodel ontwikkeld dat rekening houdt met de gravitationele gevolgen van deze verdeling. Anders dan conventionele simulaties, waarin het heelal gelijkmatig expandeert, voorspelt het nieuwe model dat de verschillende gebieden in het heelal met verschillende snelheden uitdijen. De gemiddelde uitdijingssnelheid is echter in overeenstemming met de huidige waarnemingen, die de suggestie wekken van een allesomvattende versnelling.

22/02/2017 - Belg ontdekt zeven planeten rond ultrakoele dwerg
Astronomen hebben een stelsel van zeven planeten ter grootte van de aarde ontdekt, op slechts 40 lichtjaar afstand. Al deze planeten zijn gedetecteerd terwijl zij voor hun moederster – de ultrakoele dwergster TRAPPIST-1 – langs trokken. De ontdekking gebeurde door een internationaal team onder leiding van de Belgische astronoom Michaël Gillon van de Universiteit van Luik. Volgens het artikel in het tijdschrift Nature, bevinden drie van de planeten zich in de leefbare zone van hun ster. De waarnemingen gebeurden onder meer met NASA's Spitzer Space Telescope.

08/02/2017 - Middelzwaar zwart gat in centrum bolvormige sterrenhoop
De gekende zwarte gaten vallen uiteen in twee categorieën: kleine stellaire zwarte gaten van enkele zonsmassa’s en supermassieve zwarte gaten van miljoenen of zelfs miljarden zonsmassa’s. Veel astronomen verwachten dat er ook zwarte gaten tussen 100 en 10000 zonsmassa’s bestaan, maar men was die nog niet eerder op het spoor gekomen. Astronomen denken nu evenwel over aanwijzingen te beschikken dat zich in het centrum van de bolvormige sterrenhoop 47 Tucanae een zwart gat schuilhoudt met een massa van 2200 zonsmassa’s.

Klik hier voor de berichten van 2016.